نخستین پادشاه پس از اسلام که از واژه ایران بهره برد چه کسی بود؟
به گزارش بلک بلاگ، نادر شاه افشار، از میان پادشاهان ایران پس از اسلام، اولین فرمانروایی است که واژه ایران را در سجع مهر حکومتی خود ذکر کرده است.
به گزارش بلک بلاگ به نقل از مهر، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با هدف معرفی و بازشناسی اسناد مهم، کمتر شناخته شده و گاه مغفول مانده در گنجینه آرشیوی این سازمان، طرحی به نام «در قاب یک سند» طراحی نموده است که در هر نوبت به یکی از اسناد تاریخی، فرهنگی، اداری یا اجتماعی موجود در آرشیو ملی می پردازد.
در چهارمین شماره رویداد «در قاب یک سند» یک فرمان تاریخی از نادرشاه افشار معرفی می شود که دارای نکته جالبی است: نادرشاه، از میان پادشاهان ایران پس از اسلام، اولین فرمانروایی است که واژه «ایران» را در سجع مهر حکومتی خود ذکر کرده است.
طبق اعلام سازمان اسناد و کتابخانه ملی و همانطور که در تصویر هم دیده می شود، عنوان این سند «فرمان نادرشاه افشار به عاشورخان حاکم ابیورد در مورد واگذاری زمین زراعتی به ایل افشار» است و تاریخ آن، ۲۲ [ربیع الاول] ۱۱۵۱ هجری قمری، مصادف ۱۹ [تیر] ۱۱۱۷ شمسی است. «تحمیدیه» سند در وسط صفحه و بالاترین قسمت، «هو بسم الله الرحمن الرحیم» است. مُهر گلابی شکل و سجع آن چنین نوشته شده است: «بسم اله نگین دولت و دین رفته بود چون از جا / بنام نادر ایران قرار داد خدا».
متن طغرای سند هم چنین است: «أعوذُ بالله تعالی شأنه فرمان همایون شد». سند به شیوه نستعلیق نگاشته شده است. شکل ظاهری نوشتاری آن ساده و زیبا با مرکب سیاه و فاصله زیاد بین خطوط است.
استفاده از «ایران» در سجع مهر نادرشاه، مبین آن است که وی منشأ حکومت خویش را مشیت الهی می دانسته و بگونه ای، قدرت گیری خود را حاصل لطف خداوند و تلاشهای شخصی خود تلقی می کرده است.
این امر نشان دهنده رویکرد او به وحدت ملی و تمرکز قدرت در چارچوب یک دولت مرکزی نیرومند است. باآنکه نادرشاه قدرت را در خراسان به دست گرفت، اما با لشکرکشی های گسترده به نقاط مختلف کشور و سرکوب شورشیان افغان، دشمنان و مخالفان، خواست خویش را برای تأسیس حکومتی واحد در قالب مرزهای مشخص ابراز کرد. درج نام «ایران» در سجع مهر حکومتی، گواهی است بر این نگاه وحدت گرایانه و ملی گرای نادرشاه.
موضوع سند فرمان نادرشاه به «عاشورخان»، حاکم اُلکای (ولایت یا ناحیه تحت قلمرو) «ابیورد» در مورد چگونگی اسکان و واگذاری زمین زراعتی به چند خانوار از جماعت ایل افشار کوچانده شده به محال «شاه توت» است و چون چندین خانواده از ایل «کوسه احمدلو» آنجا ساکن بوده اند، از او می خواهد زمینهای زراعتی آبی و دیمی آن جا را تقسیم کرده، بخشی را برای خانوارهای ایل کوسه احمدلو بگذارد و بخش دیگر و حتی زمینهای غیرقابل کشت را احیا و به ایل افشار واگذارد.
در این سند چندین نکته قابل ذکر است؛ اینکه نادرشاه سیاست کنترل ایلات را با بخشیدن زمین به آنها مدنظر قرار داده است تا بدین ترتیب قدرت رزمی آنها را تحت نظر درآورده و بتواند این ایلات را همواره مطیع نگه دارد.
یکی دیگر از نکات قابل توجه در ساختار قدرت سیاسی دولت نادرشاه افشار، جایگاه برجسته ایل افشار است. در بین قبایل بزرگی که حامی نادرشاه بودند، ایل افشار مهم ترین نقش را ایفا می کرد. نادرشاه خود از خاستگاهی افشاری بود و پیوندهای خویشاوندی با این ایل داشت. بخش قابل توجهی از مناصب کلیدی و حساس حکومتی به افراد وابسته به ایل افشار سپرده می شد. بعنوان نمونه، عاشورخان که در این سند، اُلکای ابیورد به وی واگذار شده، در مقطعی هم به حکومت آذربایجان هم انتخاب شد.
این سند با شناسه ۳۳۱/۹۹۷ در آرشیو ملی ایران به ثبت رسیده است.
گفتنی است در شماره سوم رویداد «در قاب یک سند» سندی در ارتباط با دوره افشاریه با عنوان « فرمان نادرشاه افشار در مورد اعطای کدخدایی ایل صوفیانلو به شاهوردی بیگ» و در نوبت دوم فرمانی با عنوان «فرمان شاهرخ افشار خطاب به کلانتر، کدخدایان و اعیان تبریز، بر مبنای دفع شر مهدی خان افشار و اظهار رضایت از اهالی و درخواست تبعیت از رستم خان بهارلو حاکم جدید تبریز» انتشار یافته است.
منبع: بلك بلاگ
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب