تشریح ۵ نسخه پلتفرم هوشمند وزارت نیرو
طوسا دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو در آستانه بهره برداری
بلک بلاگ: سکوی هوش مصنوعی وزارت نیرو با عنوان «طوسا» که از اسفندماه 1403 با حمایت معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری به دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی واگذار شده، بعد از انتشار پنج نسخه و گردآوری بیشتر از 160 هزار عنوان قانون و مقررات، حال در قسمت پاسخگویی مبتنی بر مستندات به سطح قابل قبولی رسیده و به قول محققان آن، این پلت فرم فاصله چندانی تا ورود به فاز بهره برداری عملیاتی ندارد.
به گزارش بلک بلاگ به نقل از ایسنا، سکوی هوش مصنوعی وزارت نیرو پروژه ای است که از اسفندماه ۱۴۰۳ از طرف معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری به دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی واگذار شد. نام رسمی این پروژه «سامانه طوسا» است که با دامنه toosa.ir ثبت گردید و نسخه نرم افزاری روی این دامنه به راه افتاده است. اولین نسخه سامانه در اردیبهشت ماه ۱۴۰۴ منتشر گردید که یک نسخه اولیه (MVP) بود و صرفا برای نمایش عملکرد پایه سیستم ارایه شد.
تیم مهندسی سکوی هوش مصنوعی وزارت نیرو، این پلت فرم را به نسخه پنجم رسانده اند. هر چند که بگفته آنها این تیم با چالش هایی همچون شرایط خاص کشور، محدودیت های اینترنتی و همینطور تمرکز تیم بر تحویل فاز اول پروژه در مهر و آبان ماه مواجه بودند و موجب شد انتشار برخی نسخه ها با تأخیر صورت گیرد.
محورهای اولویت دار وزارت نیرو برای توسعه دستیار هوش مصنوعی به این شرح بوده است:
اولویت نوع داده مورد نیاز تولید و مصرف برق کشور داده های روزانه از شرکت مدیریت شبکه برق ایران، پیش بینی بار کوتاه مدت از مدلهای آب و هوایی، متوسط مصرف مشترکین به تفکیک تعرفه، سهم مصرف و تعداد و مصرف مشترکین وضعیت نیروگاه ها ظرفیت اسمی، ظرفیت عملیاتی، نیروگاه های خاموش یا نیمه فعال حرارتی و آبی، داده های لحظه ای از سنسورها و سوابق تعمیر و نگهداری، پایش لحظه ای درصد تغییر ذخایر سوخت نیروگاه ها به تفکیک نوع سوخت مصرفی وضعیت منابع آبی (سدها، مخازن) داده های ورودی-خروجی سدها، سطح آب مخازن، بارش فصلی و آمار تبخیر و تعرق، داده های اخطار سیلاب و ثبت سیلابهای گذشته بار شبکه و پیک مصرف داده های بار لحظه ای شبکه از حسگرهای پراکنده و سرورهای SCADA و همینطور سوابق بار روزانه، هفتگی و فصلی، داده های در ارتباط با منابع تولید توزیع شده شاخص راندمان انرژی میزان شدت انرژی، تلفات شبکه توزیع، راندمان تولید نیروگاه ها، راندمان تبدیل انرژی در نیروگاه ها و نسبت تلفات انتقال بین استانها، داده های تعمیر و نگهداری شبکه توزیع وضعیت پروژه های راهبردی وزارت نیرو درصد پیشرفت پروژه های برق آبی، برق رسانی، خطوط انتقال، داده های برنامه زمان بندی تفصیلی و منابع اختصاص یافته برای هر پروژه، اطلاعات ریسک و موانع احتمالی اطلاعات هواشناسی و پیش بینی آب و برق پیش بینی های کوتاه مدت و میان مدت بارندگی، دما، مصرف برق، داده های پیش بینی اقلیمی کوتاه مدت و طولانی مدت مکاتبات و هشدارهای مهم واحدهای زیرمجموعه نامه ها، هشدارهای عملیاتی از شرکت های برق منطقه ای، آب منطقه ای، توانیر، داده های مستمر از سیستم های عملیات و بازخوردهای فنی دیپلماسی بین المللی آب و برق توافقات، مذاکرات، پروژه های مشترک منطقه ای پتانسیل سنجی در انرژی های تجدیدپذیر ضریب تابش، باد غالب، ظرفیت شبکه توزیع، اطلاعات هیدرولوژی، اطلاعات منابع طبیعی، جهاد کشاورزی و امور اراضی وضعیت پروژه های راهبردی تجدیدپذیر تعداد مجوزهای صادر شده، زمان اعطای مجوز تا راه اندازی، زمان آغاز راه اندازی تا بهره برداری مدلهای مالی سرمایه گذاری نیروگاه های تجدیدپذیر شیوه های تامین مالی، اطلاعات تسهیلات قابل بهره برداری، قوانین و مقررات مربوط اطلاعات تبادل انرژی با کشورهای همسایه واردات و صادرات برق وضعیت شبکه توزیع آب شهری و روستایی داده های قطعی ها، شکایات مردمی، وضعیت خطوط اصلی و هدر رفت آب کیفیت آب تولیدی و توزیعی پارامترهای کیفی آب آخرین وضعیت تنش آبی شهرها و پروژه ها نسبت تولید و مصرف هر شهر، حداکثر دبی منابع تولید و ظرفیت مخازن به تفکیک شهرها پروژه های اولویت دار تاسیسات آب و فاضلاب درصد پیشرفت پروژه های اصلاح شبکه، تصفیه خانه ها و توسعه فاضلاب اطلاع از آخرین وضعیت حوادث و اتفاقات آب گزارش های سیستم های ۱۲۲ امور اجتماعی و افکار عمومی تعارضات اجتماعی بر سر آب پیش بینی و مدیریت بحران داده های هواشناسی مدیریت هوشمند آب در شبکه های آبیاری و زهکشی داده های اقلیمی، سازه ای و تجهیزاتی و گیاهی
گردآوری ۱۶۰ هزار عنوان قانون و مقررات حوزه نیرو
محمدمهدی اثنی شعری، عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی و مدیر پروژه دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو در گفت و گو با ایسنا از ایجاد و توسعه سامانه هوشمند این وزارتخانه با عنوان «طوسا» آگاهی داد و اظهار داشت: این سامانه که با دامنه toosa.ir در دسترس قرار گرفته، اولین بار در قالب یک نسخه اولیه در اردیبهشت ماه ۱۴۰۴ پرده برداری شد و هدف آن نمایش قابلیت های پایه دستیار هوش مصنوعی بود.
وی با اشاره به اینکه بعد از انتشار نسخه اولیه، مسیر توسعه سامانه بصورت مرحله ای دنبال شد، اضافه کرد: تلاش تیم اجرایی بر این بوده که بصورت مستمر نسخه های جدید ارایه شود و تا حالا پنج نسخه از سامانه در دسترس قرار گرفته است. البته در این راه عواملی مانند شرایط خاص کشور، محدودیت های اینترنتی و تمرکز بر تحویل فاز اول پروژه در بازه مهر و آبان، موجب شد انتشار برخی نسخه ها با وقفه همراه باشد.
مدیر پروژه دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو در رابطه با چارچوب فاز اول، توضیح داد: برمبنای تعریف معاونت علمی، تمرکز مرحله اول بر پاسخگویی به قوانین و مقررات عمومی بود. در این راستا، حدود ۱۶۰ هزار عنوان قانون و مقررات عمومی گردآوری، پالایش و ایندکس شد که قسمتی از این داده ها نیز از طرف معاونت علمی در قالب بسته های اطلاعاتی در اختیار تیم های مجری قرار گرفت.
ارزیابی چندسطحی عملکرد سامانه
اثنی شعری با اشاره به نحوه ارزیابی این دستیار هوشمند اظهار داشت: برای سنجش عملکرد سامانه، مجموعه ای از سؤالات در ۶ سطح از ساده تا خیلی دشوار طراحی شد. سؤالات بصورت تصادفی مطرح و پاسخ ها از نظر دقت و صحت بررسی و امتیازدهی شدند. برمبنای نتایج این ارزیابی، تیم ما در بین تیم های دارای امتیاز بالا قرار گرفت و در رده های بالای جدول ارزیابی ایستاد.
وی ادامه داد: مقرر شده ارزیابی مجددی برای افزایش سطح دقت سامانه صورت گیرد، اما به سبب برخی محدودیت ها همچون قطعی اینترنت، این بازنگری هنوز نهائی نشده است. پیش بینی ما این است که در صورت انجام ارزیابی مجدد، دقت سامانه به حدود ۹۰ درصد برسد، هرچند ۱۰ درصد نهائی به شرط تأیید رسمی وزارت نیرو خواهد بود.
حرکت به طرف «گفت وگو با داده»
عضو هیات علمی دانشگاه خواجه نصیر با اشاره به مرحله دوم پروژه، اظهار نمود: مرحله دوم بر مفهوم «گفت وگو با داده» متمرکز است. در این مرحله، داده های استخراج شده از بخش های مختلف وزارت نیرو بگونه ای در سامانه به کار گرفته می شوند که پاسخ ها صرفا متنی نباشند و سامانه بتواند به پرس وجوهای مبتنی بر پایگاه داده نیز پاسخ تحلیلی عرضه نماید. همزمان، بهبود کیفیت پاسخگویی در عرصه مستندات نیز دنبال می شود.
وی در رابطه با زیرساخت های پروژه اظهار داشت: در آغاز، سخت افزار مورد نیاز از طرف دانشگاه تامین شد و سامانه هم اینک بر بستر زیرساخت های دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی اجرا می شود. این سامانه بطور کامل روی شبکه ملی اطلاعات فعال است، دامنه.ir دارد و تمامی اجزای آن بومی سازی شده اند.
اثنی شعری افزود: با عنایت به محدودیت توان پردازشی دانشگاه و نیاز پروژه به محاسبات سنگین تر، با همکاری معاونت علمی، امکان استفاده از سکوی ملی هوش مصنوعی برای تیم فراهم گردید. قسمتی از فرآیندهای آموزش و ارزیابی مدلها روی این سکو که زیرساخت آن توسط دانشگاه صنعتی شریف ایجاد شده، صورت می گیرد، اما مدیریت داده ها و فرآیندها کاملا در داخل کشور است.
وی تاکید کرد: حتی در مقاطعی که اینترنت بین الملل بطور کامل قطع بود، سامانه بدون اختلال به فعالیت خود ادامه داد و تنها در موارد خاص در ارتباط با تمدید یا ارتباطات خارجی، محدودیت هایی به وجود آمد.
فاصله کم تا بهره برداری
مدیر پروژه دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو با اشاره به اینکه سامانه در وضعیت فعلی آماده ورود به فاز بهره برداری است، اظهار داشت: بااینکه در قسمت گفت و گو با داده هنوز احتیاج به توسعه وجود دارد، اما در عرصه پرسش و پاسخ مبتنی بر مستندات متنی، سامانه به سطح قابل قبولی رسیده و فاصله چندانی تا استفاده عملیاتی ندارد.
وی ادامه داد: دامنه پاسخگویی سامانه بطور طبیعی تابع حجم و ساختار داده هاست. در صورت دسترسی به داده های کامل تر و ساخت یافته تر و همینطور تعامل نزدیک با کارشناسان تخصصی وزارت نیرو، می توان کیفیت پاسخ ها را بطور محسوسی ارتقاء داد. از آنجائیکه تخصص تیم اجرایی حوزه آب و برق نیست، دریافت بازخورد تخصصی برای اطمینان از صحت پاسخ ها ضروریست.
اثنی شعری با اشاره به زمان بندی پروژه خاطرنشان کرد: براساس برنامه اولیه، مرحله دوم قرار بود تا انتهای سالجاری تمام شود، اما با عنایت به شرایط موجود و عدم شفافیت کامل انتظارات تیم ناظر، این فاز با تأخیر همراه خواهد شد. برآورد ما این است که در صورت فراهم شدن شرایط، تا اواخر خردادماه ۱۴۰۵ بتوان به مرحله عملیاتی گفت و گو با داده رسید.
وی تصریح کرد: پروژه در مجموع شامل سه فاز است؛ فاز اول پاسخگویی به مقررات، مرحله دوم گفت و گو با داده و فاز سوم که به تحلیل ها و پیش بینی های داده محور اختصاص دارد و هنوز در مرحله طراحی مفهومی قرار دارد.
هوشمندسازی نیرو با بودجه ۱۵ میلیاردی
عباس جعفری، مدیر پروژه دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو نیز در گفت و گو با ایسنا، در رابطه با منابع مالی پروژه اظهار داشت: برای اجرای این طرح، بودجه ای در حدود ۱۵ میلیارد تومان درنظر گرفته شده و پروژه از ابتدا با افق زمانی ۱۸ ماهه تعریف شده بود که پایان آن به شهریورماه سال آینده می رسد. این در حالیست که پیشنهاد اولیه تیم، زمان و بودجه بیشتری بود و پروژه عملا با حدود یک سوم منابع پیشنهادی شروع شد.
وی افزود: با توجه به این محدودیت ها، تلاش می نماییم مرحله دوم پروژه را به نتیجه برسانیم، اما اجرای کامل فاز سوم، خصوصاً در قالب های اجرایی دولت، نیازمند حمایت و منابع بیشتری خواهد بود.
مشاور هوش مصنوعی معاون وزیر نیرو با تکیه بر لزوم توسعه فرهنگ استفاده از هوش مصنوعی در بدنه اجرایی کشور اضافه کرد: با طرح مبحث دستیار هوش مصنوعی از طرف معاونت علمی، این پروژه به عنوان یک پروژه پیشران مورد توجه وزارت نیرو قرار گرفت؛ پروژه ای که می تواند هم در هوشمندسازی تصمیم ها و افزایش شناخت مدیریتی مؤثر باشد و هم اهمیت بالای ی در تقویت حکمرانی داده در این وزارتخانه ایفا کند.
جعفری با تشریح روند همکاریهای شکل گرفته توضیح داد: در این راستا، جلسات گوناگونی با تیم دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی انجام شد و با هدایت معاونت علمی، هماهنگی موردنیاز برای طراحی دستیاری انجام گرفت که مخاطب اصلی آن وزیر نیرو، شورای معاونان، مدیران ارشد وزارت نیرو، معاونان وزیر و مدیران عامل شرکت های مادر تخصصی است. در توافق مشترک با دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی و معاونت علمی، قرار شد داده هایی که قبل تر بصورت عمومی انتشار یافته یا در سامانه ها در دسترس همگان قرار دارد، در اولویت ارایه به این دستیار قرار گیرد.
مشاور هوش مصنوعی معاون وزیر نیرو با اشاره به اینکه این وزارتخانه در قسمت های فنی، قراردادی و زیرساختی پروژه ورود مستقیمی نداشته است، خاطرنشان کرد: نقش وزارت نیرو در این پروژه، نقش کاربر سامانه بوده و پیگیری مسایل فنی و زیرساختی، خصوصاً تمرکز زیرساخت بر سکوی ملی هوش مصنوعی، بر عهده معاونت علمی قرار دارد.
جعفری، همینطور به ساختار پروژه محور و شرکت محور وزارت نیرو اشاره نمود و اظهار داشت: به همین دلیل، تیم سازی گسترده ای در عرصه های مختلف برق و آب انجام شد. این تیم ها شامل بخش های نیروگاه های حرارتی، شبکه های توزیع و انتقال، نیروگاه های تجدیدپذیر، مدیریت منابع آب، سدها، رودخانه ها و آب شهری و روستایی بودند که جلسات تخصصی جداگانه ای با تیم دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی برگزار کردند و ارتباط فنی مستمری میان طرفین شکل گرفت.
منبع: بلك بلاگ
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب